Sözlükler, dilin kelimelerini ve diğer söz varlıklarını açıklayan eserlerdir. Yazı dili dışında kalmış ağızlara ait kelimeleri açıklayan ağız sözlükleri de bulunmaktadır. Türkçenin ilk sözlüğü Divanü ...

Sözlükler, ait oldukları dilin en önemli eserleri arasındadır. Bir milletin sahip olduğu değerlerinin, kültürel varlıklarının ve yaşama tarzının iz düşümünü sözlüklerde bulmak mümkündür. Bu çalışmada,...

Sözlükler, sadece dilbilimin değil, esasında bütün bilimlerin temel başvuru kaynağıdır. Bu yönüyle sözlük çalışmalarının geçmişte olduğu gibi gelecekte de öncelikli uğraş alanlarından biri olmaya deva...

Bu makalede Kırgız sözlükçülüğü ve Kırgız Türkçesinin sözlükleri üzerinde durulmuştur. Radlov’un 1860’lı yıllarda Kırgız yurdunun kuzey bölgesinde başlattığı derleme çalışmalarından, yazdığı Opıt Slov...

Dilimizde kullanılan bitki adlarının birçoğu Türkçe kökenli olsa da bazıları yabancı dillerden Türkçeye girmiştir. Türkçede toplam 533 adet alıntı bitki adı bulunmaktadır. Bunlardan bazıları çok yaygı...

Bu yazıda, S. Gerard Clauson’un 1972 yılında Oxford Üniversitesi tarafından yayımlanan An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish adlı etimolojik sözlüğündeki Yenisey yazıtlarıyla il...

Dillerin söz varlığını yansıtan eserlerin başında sözlükler gelmektedir. Ancak kütüphanelerimizde yer alan sözlüklerimiz üzerinde yeteri kadar araştırma yapılmamıştır. XVIII. yüzyılın Türkçe söz varlı...

Bir dilin derinliği ve zenginliği, o dilin söz varlığıyla değerlendirilmektedir. Söz varlığı ise kelimelerle anlam kazanmaktadır. Kelimelerin bir arada bulunduğu ana kaynaklardan biri de sözlüklerdir....

Bir kelimenin birden fazla kavramı yansıtmasına çokanlamlılık denmektedir. Özellikle de kullanım sıklığı fazla olan kelimeler çokanlamlılık göstermektedir. Anlam, değişebilen ve gelişebilen bir yapı g...

Bu yazıda, genel sözlüklerdeki sözlükbirimlerin (madde başlarının) tanımlanmasına anlambilimsel bir bakış yapılacaktır. Sözlükler hazırlanırken, sözlük hazırlayıcılarının sözlükbirimlerin tanımlanması...

Türkiye Türkçesinin zenginliğinin ve güzelliğinin ortaya çıkarılmasında büyük bir yeri olan derleme çalışmalarının tarihi çok eski değildir. Türk Dil Kurumu, kurulşundan itibaren faaliyetleriyle bu ko...

Bu çalışmada bir sözlük çeşidi olan eşdizimli sözlükler tanıtılacaktır. Bir sözcüğün dilde sıklıkla birlikte görüldüğü sözcüklerle kurduğu yapılar olarak tanımlanan eşdizimleri içeren bu sözlükler, sö...

Sözlükçülükte genellikle söz varlığının ve hedef kitlenin saptanması amaçlanır. Bunların yanında telaffuz, dilin ahenk yapısının tespitinde sözlük bilimi için üzerinde durulması gereken bir konudur. T...

Anadolu ağızlarında yazılı dilin varyasyonları olarak asırlardır kullanılagelen sayısız miktarda kelime yer alır. Bu çalışmada Aksaray yöresinden derlenen ve Derleme Sözlüğü’nde yer almayan veya Derle...

Özel çalışma alanlarıyla ilgili sözcüklerin terim anlamlarının yer aldığı sözlüklere alan sözlükleri denir. Eski Anadolu Türkçesinin önemli tıp ürünlerinden olan Sabuncuoğlu Şerefeddîn’in Terceme-i Ak...

Dil çalışmalarında masa başı incelemelerin yanı sıra sahada yapılan derleme çalışmaları da önemli bir yere sahiptir. Bütün dünyada olduğu gibi Rusya’da da derleme çalışmaları 1800’lü yılların sonunda ...

Bugün hâlihazırda büyük bölümü Antalya bölgesinde yerleşik hayata geçmiş, bir kısmı da hâlâ göçebecilik hayatı süren Karakoyunlu Yörüklerinin (KKY) kullandığı bazı sözcüklerin anlamları verildi. Bu ke...

Sözlükbilim, bir dilin ya da karşılaştırmalı olarak çeşitli dillerin sözvarlığını sözlük biçiminde ortaya koymaya yönelen, bu amaçla yöntemler koyarak uygulama yollarını gösteren bir dilbilim dalıdır....

Bu çalışmada Kıbrıs Türk ağzı sözlükleri tanıtılmıştır. Ayrıca bu sözlüklerdeki yöntem yanlışları belirlenmiştir.

Bu çalışmada Yeni Uygur ve Türkiye Türkçesinde fiil-tamlayıcı ilişkileri ele alınmaya çalışılmıştır. Hazirki Zaman Uygur Tilinin İzahliq Lugiti(1999) incelenerek tesadüfi bir yöntemle seçilmiş iki fii...

Türkologlar Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinin yanında Eski Oğuz Türkçesi üzerine de çalışmaktadır. XI. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar olan tarihi sürece Eski Türkiye Türkçesi denir. Günümüz An...

Bu yazıda her madde başı bir ses yansımalı kelime olan sözlükler ele alınacak ve onların karşıladıkları ihtiyaçlar tartışılacaktır.

Sözlükbilim başlı başına bir bilim dalıdır ve her bilim dalında olduğu gibi sözlükbiliminin de kendine göre bir disiplini, bir metodu vardır. Türkçede sözlükleri işledikleri ürünlerin kayıt durumuna, ...

Bu çalışmada, Farsça-Türkçe mensur sözlüklerden biri olan Lugat-ı DÀnisten'’in çeviri yazısı yapılmış ve eser sözvarlığı, düzenleniş biçimi ve imla açısından incelenmiştir.

Tarihin her döneminde şair ve yazarlar anlatıma güç katmak, duygu ve düşüncelerini daha iyi anlatmak için eserlerinde; halk arasında yaygın olarak kullanılan atasözleri, deyimler ve halk söyleyişlerin...

Sözlükler, her dilin söz varlığının temel kaynaklarıdır. Bir dilin söz varlığı sözcükler, deyimler, terimler, atasözleri, kalıplaşmış sözler, mecazlar ve yan anlamlar gibi güçlü ve zengin bir kavram d...

“Türk Lehçeleri Divanı” anlamına gelen “Divanu Lugati’t-Türk”, içerdiği Türk lehçeleri söz varlığı ile ilk Türk lehçeleri sözlüğü özelliği taşımaktadır. Divanu Lugati’t-Türk (Divan), Kâşgarlı Mahmud’u...

Bu çalışmada, Azerbaycan’da hazırlanan sözlükler ele alındı. Sovyetler Birliğinin ilk yıllarında Azerbaycan’da, daha çok, tercüme sözlükler hazırlanmıştır. Sovyet ihtilalinden sonra, Rusçanın önem kaz...

Kumuklar, Kafkasya’da yaşayan Türk halklarındandır. 20 yüzyılın başlarında bütün Orta Asya’yı etkileyen Usul-i Cedit hareketi Kumuklar arasında da takipçi bulmuştur. Abusufiyan Akayev bir eğitimci olm...

Karamanlılar, Anadolu’daki Türkçe konuşan ve yazılarında Grek alfabesini kullanan Ortodoks Hristiyanlardı. Özellikle Anadolu’da (Karaman, Konya, Kayseri, Isparta, Burdur, Aydın ve Karadeniz vb.), İsta...

Betimsel nitelik taşıyan bu araştırma ilköğretim odaklı bilimsel yayınlarda sözlük kullanma durumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma geçmişte ya da halen var olan bir durumu olduğu şekliyle beti...

Hüseyin Kazım Kadrinin “Türk Lügati” ni bir tarafa bırakırsak, Türkiye Türkolojisinde Türk lehçeleri ile ilgili sözlük çalışmaları 1940’lı yıllarda Türkiye dışında hazırlanan sözlüklerin çevrisi şekli...

Bu yazımızda Muhammedtağı Karakoyunlu tarafından kaleme alınmış olan Ferheng-Türkî lugatı tanıtılacaktır. Hindistanda XVIII. yüzyılın ilk yarısında yazılmış olan lugat Prof. Vakıf Aslanov tarafından b...

Bu yazımızda Kâşgarlı Mahmud tarafından yazılmış ilk sözlük ve gramerimiz olan Dîvânü Lugât’t-Türk sözlük bilimi açısından ele alınarak sözlüğün tertibi ve söz varlığı üzerinde durulacaktır.

Tematik sözlükler, belirli bir konu veya temayla ilgili kelimelerin, madde başı ve alt madde başı şeklinde düzenlenerek tanımlanmasıyla meydana gelmektedir. Hazırlanış metodu açısından henüz bütün çev...

Bu çalışmada Makbûl-i Ârif (Potur Şâhidî) adlı Türkçe-Bosnakça manzum sözlüğün temel özellikleri ve müellifi/şairi Muhammed/Mehmed Hevâî Üsküfî’nin hayatı ortaya konmaya çalışılmıştır. Anadolu sahasın...

Hüseyin Kâzım Kadri’nin, uzun, sürekli ve yorucu bir mesai neticesinde telif etmiş olduğu, dört büyük ciltten oluşan [Büyük] Türk Lügati, kaba bir tasnifle, Türkçenin iki ana kolunu kapsamaktadır: Bat...

Son zamanlarda manzum sözlükler üzerine yapılan çalışmalarda bir artış göze çarpmaktadır. Ancak yapılan çalışmaların hemen hepsi Farsça – Türkçe veya Arapça – Türkçe manzum sözlükler üzerinedir (Miftâ...

Manzum lügatler Türk dilinin geniş açıyla incelenebilmesi bakımından önemli, yabancı dil öğretimi bakımından da dikkat çekicidir. Ferişteoğlu lügatine nazire olarak yazılmış Türkçe-Arapça manzum lügat...

Bu çalışmada Refik Halit Karay’ın Üç Nesil Üç Hayat adlı eserinde geçen bazı kelimeler incelendi.

Bu çalışmamızda 14-15. yüzyıllarda, Kıpçak (Kuzeybatı) Türk lehçesiyle yazılmış sözlük ve kaynaklarda geçen at ve atçılıkla ilgili söz varlığı ele alınmaktadır. Konuyla ilgili temel malzeme Memlûk-Kıp...

Klâsik Türk Edebiyatı sahasında manzum sözlükler, son yıllarda üzerinde yapılan çalışmalarla dikkat çekmektedir. Saha açısından, bu sözlükleri Türkçe-Arapça, Türkçe-Farsça ve Türkçe-Arapça-Farsça olma...

Ortak bir dil ve kültür birliğine sahip olduğumuz Türk Cumhuriyetleri ile her alanda ilişkilerimizi geliştirmek ve güçlendirmek durumundayız. Bu ilişkileri geliştirmenin ilk şartı, Türkiye dışında yaş...

Sözlükler, kendileri aracılığıyla metinleri anladığımız kelime, deyim, tabir, kavram, terim vb. sözcüklerin anlamlarını gösteren eserlerdir. Bilhassa sanat değeri taşıyan, estetik unsurları içeren ede...

İran’da Türk nüfusu içinde Azerbaycan Türklerinden sonra en büyük çoğunluğu Türkmenler oluşturur. İran’da son araştırma gezileri, Doerfer ve ekibince yapılmıştır (1969 ve 1973); ancak Türkmence üzerin...

Kökenleri farklı iki kelimenin zamanla ses ve anlam bakımından birbirini etkileyerek, birbirine karıştığı görülmektedir. Bu yazıda Türkçede tespit edilen bu tür kelimeler üzerinde durulmaktadır. Bu ol...

Hat, tezhip ve cilt, klasik Türk – İslam sanatlarındandır. Globalleşen dünyada pek çok eski sanat hayatını devam ettiremezken bu sanatlara ilgi az da olsa devam etmektedir. Diğer taraftan Türk ve Batı...

Nazm-ı Fera’id H.1109/M.1697-98 yılında, Ayıntabî Abdülmecid-zade Hafız Efendi tarafından Şahidî’nin sözlüğüne nazire olarak yazılan Türkçe-Arapça manzum bir sözlüktür. Eser, mesnevî nazım şeklinde ya...

Söz varlığı, öğrencilerin dil becerilerini, eğitim ve öğretim başarılarını doğrudan etkilemektedir. Bireyler arası iletişimde de söz varlığının önemi büyüktür. Bu çalışmada söz varlığının önemi üzerin...