Bu çalışmada G. Clauson’ın bir makalesinde 8.yy.dan önce kullanılan ekler listesinde ele aldığı -p fiilden isim yapma eki incelenmiştir. Önce bu ekle ilgili yazılanlar irdelenmiş; sonra bu ek...
ULAÇ (FİİLİN ZARFSI ŞEKLİ) KAVRAMI ÜZERİNE
Dil biliminde yerleşmiş görüşe göre, ulaç, esas eyleme tâbi ikincil (yani yardımcı, ilâve) eylem ileten bitimsiz (infinit) ve şahıssız fiil şeklidir. Ancak bu tanım, ulaç oluşumları bakımında...
SÖYLEM KURAMLARI: BİR SINIFLANDIRMA ÇALIŞMASI
Söylem, 1960’lı yıllardan bu yana Batı’da sosyal bilimlerde ortaya konan bilimsel makale ve eserlerde revaçta olan bir terimdir. Dilbilimi içinde söylem terimi önce cümle ötesi en büyük birim...
TÜRK YAZI DİLLERİNDE İYELİK İŞARETLEYİCİLERİNİN KİPLİK ANLAMLARI
Dillerde farklı şekillerde ortaya çıkan iyelik kategorisinin işaretleyicileri de farklılaşmaktadır. Türk yazı dillerinde iyelik, genel olarak ismin kendisine tabi olan unsurlarla içerisinde b...
{-DIr} BİÇİMBİRİMİNİN SÖZLÜ SÖYLEMDEKİ KİPLİK ALANLARI VE KULLANIMLARI
Araştırmada söylem dilbilgisi yaklaşımı çerçevesinde Türkçe sözlü söylemde {-DIr} biçimlerinin kiplik alanları, sıklık ve kullanımlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ulu...
Makalede birinci Tunyukuk yazıtının batı yüzünde dördüncü satırda geçen ıda taşda ikilemesinin izahı amaçlanmaktadır. Günümüze dek yapılan çalışmalarda ikilemenin unsurlarından ı’ya “bitki, a...
Türkçenin zenginlikleri arasında değerlendirilen edatların pek çoğu takip edemediğimiz dönemlerde edatlık işlevini kazanmıştır. Bu sebeple yapıları hakkında yapabildiğimiz tespitler sınırlıdı...
SAZLI KÖYÜ (AYVACIK / ÇANAKKALE) AĞZINDA GÖRÜLEN -(y)IK EKİ ve İŞLEVİ
Bu çalışmada Sazlı Köyü’nde derlenen verilere dayanarak, fiil işaretleyicisi olan -(y)IK ekinin kullanımı ve işlevine değinilecektir. Ekin bu yöredeki cümle sonu kullanımına bakıldığında, ekl...
Türkçede ikinci teklik şahsa karşı saygı ve nezaket için esasen iki yol kullanılır. Bunlardan ilki ve yaygın biçimi ikinci çokluk şahıs bildiren yapılar; ikincisi ise gerek tarihi gerekse gün...
TÜRKÇEDE ÖZNE SEÇME HİYERARŞİSİ
Dillerde özne seçmenin evrensel kabul edilen belirli bir hiyerarşisi olduğu ileri sürülür. Farklı dil bilimsel kuramlar farklı özne seçme hiyerarşileri (ÖSH) düzenlemişlerdir. Dik’in (1989) Ö...
BAZI ARAP LEHÇELERİNDEKİ ATASÖZLERİNDE GEÇEN TÜRKÇE KELİMELER
Türkçe ve Arapça arasında uzun bir geçmişe dayalı bir dil ilişkisi vardır. Türkçe, Arapçanın yoğun tesiri altında kalmış ve bu dilden birçok kelime almıştır. Aynı zamanda Türkçe de Arapçayı e...
gocun- / kocun- FİİLİNİN KÖKENİ
Bu çalışmada El-İdrâk Haşiyesi’ndeki veri bir yana bırakılırsa, sadece Türkiye Türkçesinde yaşayagelen gocun- ~ kocun- ‘alınmak, alınıp tedirgin olmak, pirelenmek’ fiili, eskicil özellikler g...
TEVÂRÎH-İ ÂL-İ SELÇUK
Tanıtımını yapacağımız Dr. Abdullah BAKIR’ın, Yazıcızâde Ali, Tevârîh-i Âl-i Selçuk [Selçuklu Tarihi] adlı çalışması bir giriş, metin ve dizinden oluşmaktadır. Kitabın iç kapağındaki adı ise ...
TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ
‘Türklük Bilimi’, ‘Türkiyat’ veya ‘Türkoloji’; geniş manada Türklere, Türk dili ve edebiyatına, Türk tarihine, Türk kültürüne ait her unsuru inceleyen bilim dalı olarak adlandrılmaktadır. Ayn...
AZƎRBAYCAN DİLİNİN NAXÇIVAN DİALEKTOLOJİ ATLASI
Nahçıvan Diyalektoloji Atlası da birkaç ay önce yayımlandı. Bu cümlede “da”yı özellikle kullandım. “Azerbaycan, Tatar, Başkurt, Yakut, Halaç, Çuvaş Türkçesi atlaslarından sonra şimdi Nahçıvan...
CODEX CUMANİCUS
Türk dilinin büyük eserlerinden birisi olan Codex Cumanicus Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Mustafa Argunşah ve Doç. Dr. Galip Güner tarafından geçtiğimiz gü...
Türkiye’deki Çağatay Türkçesi ile ilgili çalışmalarda Ali Şîr Nevâyî’nin eserleri üzerine yapılan incelemeler büyük öneme sahiptir. Bu alandaki ilk ayrıntılı çalışma olarak Agâh Sırrı Levend’...
AĞAMUSA AHUNDOV’UN ARDINDAN
Öğrencisi olduğum Prof. Dr. Ağamusa Ağası oğlu Ahundov’u 5 Eylül 2015 tarihinde yitirdik. Azerbaycan Millî İlimler Akademisinde merhum için devlet seviyesinde bir cenaze töreni yapıldı ve Bak...
TÜRKÇEDE FOSİL KELİMELER
Dil, kültür aktarımında en önemli unsurlardan biridir. Atasözleri, tekerlemeler, ilişki sözleri, ikilemeler, deyimler ve birleşik sözler gibi kalıplaşmış söz birlikleri ise, söz konusu kültür...
GENETİK DİLBİLİME GİRİŞ. ALTAY DİLLERİ SORUNU
Altayistik konusu Türkiyeli Türkologların ilgisini öteden beri çekse de, Türkiye’de konuyla ilgili kapsamlı akademik çalışmaların yapılması için 1990’lı yıllar beklenmiştir. Özellikle Türkçe ...
ORHUN YAZITLARINDA İZAFETİN BİR ÖZELLİĞİ
İzafet Türkçenin sözdiziminin çok temel ve karakteristik bir bölümü olmasına rağmen, çok az sayıda ayrıntılı çalışmaya konu olmuştur. Pratik ve tasvirî gramerin uygun bölümlerindeki referansl...
ESKİ UYGURCA čigši – MOĞOLCA čigšin
Turfan bölgesinde keşfedilen Uygur diline ait pek çok eski eser arasında genellikle Çince kökenli kabul edilen ve čigši şeklinde yazılan bir görevli unvanı geçmektedir. İlk olarak 1912’de F. ...
ESKİ TÜRK YAZITLARINDA ZAMAN ve MEKÂN KAVRAMI
Eski Türklerden söz eden ve onların yaşam biçimlerini tasvir eden ilk kaynak 6. yüzyıldan kalmış olan ve kuzey steplerinde yaşayan bu göçebe halkı “ilkel” olarak betimleyen Çin kaynağı Chou S...
EN ESKİ TÜRK DİLİNİN METAL ADLARI İLE İLGİLİ SÖZVARLIĞI
En Eski Türk birliğinin dağılması Orta Asya ve Güney Sibirya topraklarında “ilk demir çağında” gerçekleşmiştir. Karahoca şehrindeki madencilik teknolojisinin gelişimi, Tanrı dağlarının doğu ...
TÜRKÇENİN ALINTILAR SÖZLÜĞÜ
XIX. yüzyıl Türkolojinin Türkiye’de gelişmeye başladığı yılların başlangıcıdır. Türk Dili ve Edebiyatı, Türk Tarihi, Türk Halk Edebiyatı, Türk Tasavvuf Edebiyatı (Türk Mutasavvıfları), Türk H...
ESKİ TÜRK-MOĞOL KİŞİ ADLARI SÖZLÜĞÜ
Onomastik, Türkçe Sözlük’te “Özel adlar ve özellikle kişi adları bilimi” şeklinde tanımlanmıştır (2011: 1806). Türk kişi adları üzerine ülkemizde bugüne kadar önemli çalışmalar yapılmıştır. A...
“ANLAMCA KALIPLAŞMIŞ BİRLEŞİK EYLEMLER”E YAPISALCI BİR BAKIŞ
Türkçe söz dizimi çalışmalarında sözcük öbekleri ve bunların sınıflandırılması konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Yapılan sınıflandırmalarda uygulanan ölçütler değişmekle birlikte heme...