Divan şairi ve tarihçi olan Süheyli Ahmed b. Hemdem Kethuda'nın biyografisine katkıda bulunmak üzere Osmanlı arşiv belgeleri incelenmiş ve çeşitli belgeler tespit edilmiştir. Bu belgeler onun zea...

Sultan II. Bâyezid dönemi, gerek konu zenginliği gerekse eser sayısı itibariyle klâsik Türk edebiyatının önemli bir devresidir. Türkçenin yanı sıra Farsçanın da telif lisanı olarak kullanıldığı bu dön...

Münazara gerek Doğu ve gerek Batı edebiyatlarında çok eskiden beri yaygın edebî tarzın adıdır. Arap, Fars edebiyatında İslamiyet öncesinden beri yer alan münazara, tercüme yoluyla geçtiği Türk edebiya...

Klasik Türk edebiyatının, hayatın her cephesini yoklayan bir edebiyat olduğunu ortaya koyan pek çok bilimsel çalışma yapılmıştır. Bununla birlikte, özellikle Cumhuriyet’in ilk yıllarından sonra yapıla...

Klasik Türk Şiirinin eleştirel kaynakları olan tezkireler ve divan dibaceleri ile poetik görüşleri yansıtan beyitlerde üslup/tarz kavramının bugünkünden daha geniş bir anlam dairesi içinde ele alındığ...

İnanç, ibadet, günlük yaşayış ve ahlâk gibi konulara dair dinî bilgilerin öğretiminde yaygın kullanım alanına sahip ilmihâller, Osmanlı Devleti’nin kuruluşuyla birlikte bu bilgilerin halka ulaşması ad...

Mecmualar gerek birden fazla eserin gerekse farklı beyitlerin bir araya geldiği çoğunlukla biricik olan yazmalardır. Bu mecmualardan biri de Berlin Devlet Kütüphanesi’nde yeni kataloglanan Ms.or.oct. ...

Habname, habiye, vakıname gibi adlarla anılan eserler görülen ya da görüldüğü söylenen rüyaları hikâye eden ve belli bir amaca yönelik olarak yazılan metinlerdir. Türk edebiyatında Ömer Fu^adî, Alaşeh...

Hüseyin Şevket (d. 1286/1869-70-ö. 1952), Balkanlarda doğmuş eğitimini tamamladıktan sonra Beykoz, Kartal, Sakız, Kosova naipliği yapmıştır. Kazasker Müşavirliği, Üsküdar Livası Kadılığı, Golos Müftül...

İbrâhim Hanîf Efendi (ö. 1189/1775), Kadı İyaz’ın (ö. 544/1149) eş-Şifâ bi-Ta‘rîfi Hukûki’l-Mustafâ adlı eserine Türkçe bir şerh yazmıştır. Şifâ’nın tamamına yapılan şerhler içerisinde önemli bir yeri...

İslam devletinin sınırlarının genişlemesiyle ortaya çıkan, muhtelif toplumların Arapça konuşma ihtiyacı ve Kur’an’ın doğru anlaşılıp korunması zarureti neticesinde Arapçanın gramer kaidelerinin tespit...

Bu makale, 16. asır sonlarında öldüğü düşünülen Süleymân Rusûhî’nin, Ahmedî’nin (ö. 1412-13) bir kasidesine yazdığı şerhi ve bu şerhten hareketle Anadolu’da yazılan Türkçe ilk şiir şerhi meselesini el...

Divan şiirinin kurucu şairleri arasında yer alan Ahmedî’nin Türkçenin işlenmesine ve gelişmesine önemli katkıları olmuştur. Onun şiirlerinde Eski Anadolu Türkçesinin dil ve imla özelliklerini görmek m...

Arûz, Türk edebiyatında 11.yüzyıldan 21.yüzyıla kadar kullanılan bir nazım ölçüsüdür. Nitekim Türk edebiyatında arûzla yazılmış milyonlarca şiir vardır. Bunların müellifleri arasında Yunus Emre’den Fu...

İslamî dönem Türk edebiyatında didaktik bir üslûpla yazılan edebî türler içerisinde hadis tercümeleri önemli bir yer tutmaktadır. Mensur-manzum karışık veya sadece manzum veya sadece mensur olarak yaz...

1930, 40 ve 50’li yıllarda aruz vezni ve gazel, kaside, mesnevi gibi nazım biçimleri ile şiir yazma geleneği, denebilir ki, yerini daha ziyade hece ölçüsüne ve ölçüsüz-kafiyesiz şiire bırakmışsa da an...

14. yüzyılda hamse sahibi şairlerden biri olarak dikkat çeken Şeyyâd Hamza, genel olarak dinî içerikli mesnevîler ve şiirler yazmaktadır. Literatürde Yûsuf u Züleyhâ, Ahvâl-i Kıyâmet, Dâstân-ı Sultân ...

Klasik Türk edebiyatının en yaygın eserleri şüphesiz divanlardır. Bibliyografik kaynaklarda ismi bulunup da divanı henüz bulunamayan birçok şair bulunmaktadır. Şiir mecmuaları, divanları bulunamayan v...

Sîretü’n-nebî ya da tam adıyla Tercümetü’d-Darîr ve Takdîmetü’z-Zahîr, Erzurumlu Mustafa Darîr’in Hz. Muhammed’in hayatını anlattığı eseridir. Türk edebiyatındaki ilk siyer olan bu eser, 1388 yılında ...

Garib-nâme 14. yüzyıl Türk edebiyatının en etkili metinlerindendir. Metnin çok sayıda yazması bulunduğu halde ne mevcut hâliyle ne de yeni Türk harfleriyle, metin 2000 yılına kadar basılmamıştır. Kema...

Tahirü’l-Mevlevî, siyasî ve tasavvufî kişiliğinden daha çok edebiyatçılığı ve muallimliği ile bilinen edebiyat, din ve tarih araştırmacısıdır. Yazdığı yüze yakın kitap arasında edebiyat ile ilgili ola...

Türk dili tarihinde önemli bir yere sahip olan Eski Anadolu Türkçesi döneminde telif ve tercüme pek çok eser kaleme alınmıştır. Bu dönemde kaleme alınan eserlerin konusu genellikle dinî içeriklidir. K...

Destanlar, tarihin ana kaynaklarından biri olarak kabul edilmekte ve milletlerin kültürleri hakkında önemli bilgiler vermektedirler. Her milletin tarihinde özel bir yeri olan destanlar kahramanların y...

Bu çalışmada Ebussuûd Efendi’nin (ö. 982/1574) Türkçe olarak kaleme aldığı kısa bir risale olan Galatât-ı Avâm adlı esere Şehrî Mustafa Şevket (ö. 1291/1874) tarafından yazılan şerh ele alınmıştır. İl...

Türkçe dışında en az bir farklı dilin öğretilmesine yardımcı kaynak olarak kaleme alınan ve tuhfe olarak adlandırılan manzum sözlükler, klasik Türk edebiyatına zenginlik katan önemli edebî türler aras...

Döngü, bir yörüngede yapılan seyirdir. Döngüde başlangıç ve bitiş noktası aynı olan bir daire çizilir. Kısır döngü, çözümü olmayan sorunları hep aynı noktadan alıp aynı sonuca ulaşma endişesidir. Mant...

Riyâzü’r-rahme, İslam’ın esasları hakkında Hüseyin Âlî Efendi’nin (ö. 1058/1648) mensur olarak kaleme aldığı dinî, ilmî ve edebî niteliği haiz bir eserdir. İslam’ın esaslarını Allah’ın rahmetinin geni...

Klasik Türk edebiyatının beslendiği kaynaklar sıralanırken “mitoloji” de anılır. Çünkü mitoloji bütün bir insanlık tarihini kuşatır ve sürekliliği bulunan bir kavramdır. Mitoloji içinde var olan kültl...

Zeynüddîn Mahmûd-ı Vâsıfî (öl. 958/1551) tarafından XVI. asrın ikinci yarısında Farsça olarak kaleme alınan Bedâyi’u’l-vekâyi’, özellikle Türk kültür ve sosyal hayatına, örf ve âdetine dair ihtiva ett...

Hz. Peygamber’in kırk hadîsi ve bu hadîslerin açıklamalarından oluşan eserlere kırk hadîs denilmektedir. Kırk hadîs türü hicri II. yüzyıldan sonra ortaya çıkıp yaygınlaşmıştır. Türk, Arap ve Fars edeb...

Edebî eserler ait oldukları toplumun sosyal hayatının, gelenek ve göreneklerinin, örf ve âdetlerinin, inanışlarının, maddi ve manevi kültürünün önemli bir koruyucusu ve aktarıcısı durumundadır. Klasik...

Bu çalışmada Osman Nevres’in, hakkında sınırlı sayıda kaynakta ve az miktarda bilgi bulunan bir diğer Kerbelâ mersiyesi ayrıntılı şekilde tanıtılmaya çalışılmış, ayrıca mersiyenin popüler transkripsiy...

Bu çalışmanın konusu, XX. yüzyılın önde gelen rik‘a hattı üstatlarından Mehmed Said’in hayatı ve Necm-i Seher adlı eseridir. Uzun memuriyet hayatı müddetince çok sayıda nişan ve madalya ile mükâfatlan...

Asıl adı Nasuh olan Nevâlî, XVI. asrın âlim ve şairlerindendir. Saruhan sancağının Akhisar kazasında dünyaya gelen şair, medrese eğitiminin ardından başladığı müderrislik mesleğini uzun yıllar sürdürm...

Hz. Peygamber’e duyulan derin muhabbet; mevlid, siyer, miraciye, mucize-nâme, gazavat-nâme, hilye, kırk hadis ve na’t gibi birçok edebî türün ortaya çıkışına vesile olmuş ve İslami edebiyatta onu merk...

Firdevsî’nin anıtsal eseri Şeh-nâme dünya klasikleri arasında mühim bir yere sahiptir. Eser, İran’ın millî destanı kabul edilmekle birlikte şöhreti bu coğrafya ile sınırlı kalmamış farklı kültür havza...

Telif olunan bütün eserlerin kendilerine has bir kaynakçası, yazılmalarına imkân tanıyan entelektüel bir muhiti vardır. Yazıldığı devirden başlamak kaydıyla günümüze kadar etkilerini sürdüren Vesîletü...

Kaynaklar XVIII. yüzyıl şairlerinden Bursalı Mü’minzâde Ahmed Hasîb (ö. 1166/1752-53)’in birçok eserinden söz etmektedirler. Ancak bunlar arasında Menâkıb-ı Şâh Habîb’in adı geçmemektedir. Menâkıb-ı Ş...

Sanat gayesinin hâkim olduğu klasik şiir geleneğinde şairler, mensubu oldukları toplumun kültürel ve sosyal yaşantısıyla birlikte gündelik hayatını da tüm yönleriyle şiirlerine yansıtmışlardır. Bu bağ...

XVI.yüzyıl, tarihî zaferlerin yanı sıra ilmî, edebî ve mimarî başta olmak üzere her alanda başarılara imza atılanmuhteşem bir devirdir. Yalnızca Osmanlı’nın egemen olduğu coğrafyada değil, Viyana’dan ...

Bu çalışmada 16. yüzyıl şairlerinden ve saray şehnamecisi Seyyid Lokman’ın (ö. 1010/1601’den sonra), Özdemiroğlu Osman Paşa’nın (ö. 993/1585) İran seferleri üzerine yazdığı fethiyye kasidesi ele alınm...

Osmanlı son dönem hanım yazarlarından olan Fatma Şadiye Hanım, İslâm’ın meşhur kadınlarına ait biyografik eserler vermiş, özellikle İslâm Peygamberi Hz. Muhammed (SAS)’in hayatında yer alan hanımları ...

Klâsik Türk edebiyatının ilk dönemlerinden itibaren örnekleri görülen edebî türlerden biri mevliddir. Son dönemde yapılan araştırmalar, mevlid külliyatı olarak da isimlendirebileceğimiz bu geleneğin a...

Türk-İslam düşüncesini şekillendiren bir kavram olan hikmet, “yargıda bulunmak” manasına gelen “hükm” masdarından bir isim olup “engellemek, alıkoymak, gemlemek; sağlam olmak” anlamlarındaki “ihkâm” m...

Türkçe bir tarih kitabı olarak Gelibolulu Âlî tarafından kaleme alınan Künhü’l-ahbâr’ın dördüncü “rükn”ü Osmanlı İmparatorluğu’nun başlangıcından 1598-99 yılına kadarki olayları, devrin devlet adamlar...

Gündelik hayatı her yönüyle kapsayan son derece anlamlı ve zengin bir bütünlüğü ifade eden geleneksel Osmanlı mahallesi, imparatorluğun en küçük idari birimdir ve Osmanlı sosyal yaşamının çekirdeğini ...

Bu çalışmada Türkçede denk (correspond) /eşdeğerli (equivalent) yapılar ele alınmıştır. Söz diziminde eş zamanlı süreçte birbirinin yerine kullanılabilen ve art zamanlı süreçte ise birinin yerini alan...

Osmanlı edebiyatının velud yazarlarından olan Ahmed-i Dâ’î (ö. 832/1429’dan sonra) edebiyat, akaid, rüya tabiri, dilbilimleri ve hadis gibi birçok alanda eser vermiştir. Bu eserleri arasında tamamen e...

Türk edebiyatında tarihî roman, Tanzimat devrinde (19. yüzyılın son çeyreğinde) Romantizmin tesiriyle görülmeye başlar. Olgunlaşarak günümüze kadar gelir. Tarihî romanda, yazar, tarihte yaşanmış öneml...

Mahlas, edebiyat terimi olarak özellikle divan şairlerinin şiirlerinde kullandıkları takma ad olarak bilinir. Şairler için bir çeşit imza hükmünde olan mahlaslar genellikle gazellerin son beytinde söy...

Bu çalışmada öncelikle, kimi eserlerde yer alan sebeb-i telif bölümlerinin oluşturulma gerekçeleri üzerinde durulmuş, daha sonra da bu doğrultuda seçilen eserlerin konuları, muhtevaları ve müellifleri...

Kendisini bir söz mucizesi olarak gören Kur’an’ın i’câz yönünü belirgin kılmak amacıyla tefsir ilmi ile yakın bir ilişki içinde neşv ü nema bulan belagat ilmindeki birikim, İslam dinini benimseyen bir...

Seyyid İbrahim-i Enverî (ö. 1870’den sonra), Girit Adası’nda defterdarlık görevinde bulunup emekli olmuş ve Mevlevî tarikatına mensup bir esmâ-i hüsnâ şârihidir. Klasik Türk edebiyatında esmâ-i hüsnâ ...

Bu çalışmanın amacı kim tarafından, nerede ve ne zaman yazıldığı kesin olarak tespit edilemeyen Gülizâr ve İmâm adlı hikâyeyi tanıtmaktır. Mesnevi nazım şekliyle yazılmış olan eserin tek nüshası, Edir...

Osmanlı Devleti’nin 14. yüzyıldan itibaren kademeli bir ilerleyişle Rumeli ve Balkan coğrafyasında askerî, siyasî ve kültürel anlamda etkili olmaya başladığı bilinmektedir. Bununla bağlantılı olarak B...

Klasik Türk şiirinin dili Türkçedir. Divan ve mesnevilerde Türkçe en güzel biçimde işlenmiş, Türkçenin söz hazinesi sayılabilecek şiirler yazılmıştır. Öte yandan Türk Edebiyatı’nın Farsça ile eskiden ...

Her din ve inanç sisteminde bireyler dünyevî sıkıntılarında yardım isteyebilecekleri ve manevî kurtuluşlarına rehber olan kutsal varlıklara sığınmışlardır. Başta Uygurlar olmak üzere Türklerin benimse...