19. yüzyıl ile 20. yüzyıl arasında yaklaşık bir asırlık gelenek olan Ma’rifîlik, âsitânesi Kartal’da bulunan Alevî-Bektâşî-Rıfâ’î meşrepli bir tarikattır. Tarikatın izlerine Ege bölgesinde, bilhassa M...

Bu çalışmada Türkçe ve Kürtçe Mem u Zin mesnevisi ile Fuzûlî’nin Leylî ve Mecnun mesnevîsi tahkiye özellikleri açısından karşılaştırılacaktır.

Eski Türk sosyal hayatında tesiri kuvvetli bir müessese olan avcılık faaliyeti aynı zamanda bazı dinî inançların da doğmasına sebep olmuştur. Avcılıkla ilgili bu dinî inançların başında; dağların, orm...

Divan Edebiyatı nazım, nazım-nesir karışık veya nesir ile yazılmış eserlerden oluşur. Bu edebiyatın şiir ile nesir arasında örneklerinden biri de bahr-ı tavîldir. Bu çalışmada, bir mecmuada yer alan v...

Urumlar Ukrayna’nın Donetsk Eyaletinde yaşayan Ortodoks Türklerdir. Aile yapısı, gelenekleri ve geleneksel uygulamaları Anadolu ve çevresinde yaşayan diğer Türk halklarıyla benzerlik gösterir. Örf ve ...

“Çiçek dili” Osmanlı İmparatorluğu’nda kullanılan bir şifreli iletişim biçimidir. Birtakım küçük ve taşınabilir nesnelerin, çeşitli gösterilenleri karşıladığı bu iletişim biçiminde, gösterenler alışıl...

Hat sanatı İslâm kültürünün önemli unsurlarındandır. Bu sebeple Osmanlı Türkleri de ona büyük önem vermişler, kıymetli hattatlar yetiştirmişlerdir. Bugün yerli ve yabancı kütüphanelerde bulunan yazma ...

Hat sanatı İslâm kültürünün önemli unsurlarındandır. Bu sebeple Osmanlı Türkleri de ona büyük önem vermişler, kıymetli hattatlar yetiştirmişlerdir. Bugün yerli ve yabancı kütüphanelerde bulunan yazma ...

Bu makalede, dibâcesi bulunan 39 Türkçe

Makalemizde Salamân u Absâl hikâyesinin evrensel özelliğine vurgu yapılarak, hikâyenin İslam kültür dairesindeki felsefî ve edebî gelişimi üzerinde durulmuş, İslam kültür dairesinden Batı dünyasına ge...

Millet olarak her ferdimizde bir edebiyatçı edası bulmak mümkündür. Bunu da çok mühim bir zenginliğe sahip kültürümüze borçluyuz. Karşılaştığımız bir durumla ilgili çıkarımlarda bulunmayı ya da birile...

Bu makalede, “gül”den başlanarak, tespit edilen çiçeklerle ilgili tanımlar, sayısal veriler, bunların değişik ögelerle ilişkilendirilmelerinde başvurulan yöntemler, anlam çerçeveleri; ilgili beyitleri...

Bu yazıda, “nar”dan başlanarak, tespit edilen diğer meyvelerle ilgili tanımlar, sayısal veriler, değişik ögelerle ilişkilendirilmelerinde başvurulan yöntemler, anlam çerçeveleri; ilgili beyitlerin tah...

Bu çalışma çerçevesinde öncelikle Osmanlı Devleti’nin son çeyrek asrıyla Cumhuriyet’in ilk çeyrek yüzyılını idrak etmiş; bilhassa terbiye ilmine dair ve biyografiye ait eserleriyle tanınmış, son derec...

Edebî sanatların kuşkusuz en önemlilerinden birisi olan tevriye; tevcih, kinaye, mugalata-i maneviyye gibi sanatlarla karıştırılmaktadır. Biz bu çalışmada klâsik belâgat kitaplarında tevriye için veri...

Meşhûrî, 1783'te Selânik'te dünyaya geldi. Bir süre kâtiplik yaptı, daha sonra Selânik'teki çiftliğinde hayatının sonuna kadar Farsça dersleri verdi. 1857 yılında Selânik'te vefat ...

Cem Sultan’ın olduğu kabul edilen bu kaside, işlediği konu itibarıyla Frengistan’ı çok renkli tasvirlerle anlatan, şairin hüzünlü hayat hikayesinden bir kesitin özeti gibidir. Bu manzume nazım şekli b...

Bu çalışma Taşlıcalı Yahya’nın Gencîne-i Râz mesnevîsindeki bir bölüm üzerinedir. Bu çalışmada öncelikle şairin kısaca hayatı ve eserleri tanıtılmıştır. Daha sonra eserin şekil ve muhtevası hakkından ...

Türk edebiyatında şerh ve metin şerhi çalışmalarının ilgilendiği konulardan biri de şerh kaynaklarıdır. “Şârihler, eserlerini kaleme alırken hangi kaynaklardan ve nasıl yararlanmışlardır” sorusu, bu ç...

Neşâtî’nin “nihânuz” redifli gazeli, çeşitli araştırmacılar tarafından şerh edilmiştir. Ahmet Hamdi Tanpınar, bu gazelde “geometrik simetri”nin kaynağı olarak redifi göstermiştir. Ancak bize göre, geo...

Ahmed Cevdet Paşa Mekteb-i Hukuk’ta okuttuğu belâgat dersi notlarını 1882 yılında “Belâgat-ı Osmâniyye” adıyla kitaplaştırıp bastırmıştır. Cevdet Paşa’dan sonra aynı okulda Belâgat derslerine giren Ha...

Üsküplü İshak Çelebi (1464-1537), Osmanlı İmparatorluğu’nun Rumeli’deki önemli kültür merkezlerinden biri olan Üsküp’te XV. yüzyılın ikinci yarısında doğmuştur. İshak Çelebi’nin Üsküp’te başladığı tah...

Cumhuriyet dönemi birçok değişikliklerin olduğu bir dönemdir. Kültür ve edebiyattaki bu değişiklikler Atatürk döneminde başlamış ve devam etmiştir. Atatürk döneminde en uzun Millî Eğitim Bakanlığını S...

Klasik Türk edebiyatı sahasında akademik çerçevede yapılan Metin Neşirleri hemen hemen azami seviyeye ulaşmıştır. Zirve sayılan edebiyat metinleri neredeyse tamamlanmış, ikinci üçüncü derecedeki metin...

Kafiye, redif, vezin

Klâsik Türk Edebiyatı sahasında son zamanlarda üzerinde yapılan çalışmaların arttığı alanlardan birisi manzum sözlüklerdir. Malum olduğu üzere bu sözlüklerin önemli bir kısmı sıbyân mektebine yeni baş...

İlâhizâde Mehmet Emin Vâsık, 18. yüzyıl şairlerindendir. Kaynaklara göre Vâsık, Şam’da ve Mekke’de kadılıklar yapmıştır. Ayrıca bir süre Halep’te bulunmuştur. Vasık’ın edebî kişiliğinin oluşmasında ai...

Bu çalışmada Klâsik Türk Şiirinde Kadın şairlerimiz ele alınmıştır. Kadın şairlerimizin Klâsik Türk Şiirine getirdikleri farklılıklar ifade edilmiş, sonra da bugün tespit edebildiğimiz 46 kadın şairim...

Şeyh Galib

Hâmidî-zâde Celîlî, XVI. yüzyılın ikinci yarısında eser vermiş bir

Osmanlı şairleri, Türk kültür tarihini lirik bir anlatımla şiirlerinde işlemiş, şiirleri aracılığıyla okuyuculara bu kültürel birikimi estetik anlamda aktarmaya çalışmışlardır. Bu yazıda iftihar/övünm...

Klâsik Türk Edebiyatı sahasında manzum eserler arasında üzerinde çalışılmayı bekleyen alanlardan birisi de manzum sözlüklerdir. Manzum sözlükler son zamanlarda gerek kendilerini tanıtır nitelikte yazı...

Masraf-zâde Şefik Muhammed tarafından 18. yüzyılda telif edilen Şefîk-nâme adlı eserde 1703 yılında Osmanlı Devleti topraklarında meydana gelen “Edirne Vak’ası” anlatılır. Şefik Muhammed dönemin siyas...

Yusuf İle Zeliha Hikayesi Tevrat ve Kur’an kaynaklı olduğu için yaygın olarak bilinmektedir. Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında da bu hikaye bir çok şair tarafından nazmedildiği gibi, Türk Halk Edebiy...

Kumaş, nasıl iplik, renk ve motiflerden oluşursa, şiir de ses, harf, kelime ve imgelerden oluşur. Türk edebiyatında şiirin kumaş imgesiyle anlatılması, en azından 16.yy.dan beri bilinmektedir. Önemli ...

Aslen Varnalı olan Seniye Hanım, Meşrutiyet öncesinde Selanik’te İttihat ve Terakki'nin Kadınlar Cemiyetini kurarak Cemiyetin başkan yardımcılığı göreviyle gizli siyasal faaliyetlerde bulunan bir...

Emine Semiye ve Nigâr Hanım, eserleri, fikirleri, faaliyetleri ve yaşayışları ile Osmanlı kadın hareketinin tanınmış isimleridir. Bu iki hanımın 1896-1897 yıllarında karşılıklı yazdıkları mektuplar, o...

Türk edebiyatında kitap yazımına ebced hesabına göre tarih düşürme geleneği XIII. yüzyıldan itibaren görülen bir özelliktir. Matbaanın kullanılmaya başlamasından sonra da kitap basımına tarih düşürüld...

19. yüzyıl Avrupa’sında, sosyal bilimlerin pozitif bilimlerden ayrılarak kendi sistemini kurmasından sonra, edebiyat bilimi de büyük bir hızla bu sistem içinde kendi araştırma metotlarını oluşturmuştu...

Bu çalışma, modern edebiyat kuramlarından biri olan sanat ontolojisinin Osmanlı şiiri uzmanlarınca alımlanış biçimlerini konu edinmektedir. Bu bağlamda Tunca Kortantamer’in Fuzulî’nin ‘Gül Kasidesi’ni...

Ebkâr-ı Efkâr 16. ve 17. yy şuara tezkirelerinde adı anılan Maşi-zade Fikri Çelebi (ö. 1574-5 veya 1583-4)’nin bugüne kadar kayıp kabul edilen mesnevisidir. İlk defa bu yazıyla tanıtılan eser 1504 bey...

Klâsik Türk Edebiyatı’nda geniş yer tutan şerhler bir metni açıklamaya yönelik yapılan çalışmalardır. Bir metnin okurlar tarafından daha iyi anlaşılması amacıyla yazılan bu eserler Klâsik Türk Edebiya...

Anahtarını yazarının bile bulamadığı kilitli kapılar ardına gizlenmiş bir hazine gibidir metnin anlamı. Kırk kişi o kapıyı açmaya çabalar, açmayı başaranlar da vardır ve belki bunların sayıları azımsa...

Bu makalede 15. yüzyılda yaşamış olan Firdevsî (Firdevsî-i Rûmî)’nin kısaca hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Eserlerinden biri olan Terceme-i Câmeşûy-nâme’nin tespit edilen nüshası tanıt...

Sanatkâr eserini icra ederken, duygu ve düşüncelerini, yerinde söylenilmiş doğru ve güzel sözlerle ifade etme ihtiyacı hisseder. Söz konusu sanatkâr Divan şairi olunca, bu özellik daha belirgin bir hâ...

Bu çalışmada Yûnus Emre’nin sembolik bir dille kaleme aldığı tasavvufî bir şiirini yorumlamaya çalıştık.

Batının bugünkü değerleriyle ortaya çıkmasında doğu kültürlerinin ve özellikle İslâm medeniyetinin inkar edilemez bir rolü olduğu açıktır. Endülüs Emevî Devletiyle Haçlı Seferleri sayesinde Batı birço...

Genel anlamda bir şehrin güzellikleri ve güzelleri hakkında yazılan şiirlere şehrengiz denilmektedir. Anlatılan güzeller genellikle -Azîzî’nin İstanbul için yazdığı şehrengiz örneği dışında- erkek olu...

Edebî hareketler, genel olarak kendinden önceki edebî birikimi tenkit ederek ya da onlara bir tepki olarak ortaya çıkarlar. Bununla birlikte diğer bütün sanat dalları gibi edebiyat da gelenekle var ol...

Mimariden sinemaya, antropolojiden dilbilime kadar pek çok sahada kendine bir uygulama alanı bulan Yapısalcılık zamanla edebî eserlerin anlaşılmasında da kullanılan bir metot olmuştur. Bu metot, metin...

Dîvan şâirlerinin tahkiye, tahayyül ve tasvir kudretlerini başarılı bir şekilde sergiledikleri mesnevîlerin en temel konusu aşktır. Aşkın hallerinin en güzel şekilde anlatıldığı bu eserlerde, aşkla bi...

Divan edebiyatının beslendiği bir çok kaynak mevcuttur. Bunların başında da kutsal kitaplar gelir. Mesnevîlere konu olan hikâyelerin bir kısmı da bu kaynaklardan alınmıştır. Bu hikâyelerden biri de Yû...

16. asır, Osmanlı şiirinin her alanda zirvede olduğu bir dönemdir. Bu dönemde dinî-tasavvufî-ahlâkî mesnevîlerin muhteva yönünden bir hayli zengin olduğu bilinmektedir. İncelenen mesnevî ahlâkî-didakt...

Manzum sözlükler öğrenim çağına gelmiş çocukların, Türkçe kelimelerin Arapça ve Farsça karşılıklarını, temel dilbilgisi kurallarını, sayıları, vezinleri kolayca ezberleyebilmelerini sağlamak için kale...

Türklerin İslam’ı kabul etmesi, hayatlarının birçok alanında olduğu gibi sanatlarında ve özellikle de edebiyatlarında –gerek şekil gerek içerik olarak- birçok yeniliği beraberinde getirmiştir. Bu yeni...

Eski Türk Edebiyatına yönelik hazırlanmış olan kaynakların bazılarında bir takım yanlışlıklar ve çelişkili bilgiler bulunmaktadır. Bunların bir kısmı bu alanın temel kaynakları sayılabilecek eserlerde...

Seci, bir edebiyat terimi olarak mensur metinlerde cümle ya da cümleciklerin sonundaki nesir kafiyesini ifade eden ses uyumu olmasının yanında Divan nesri, Klâsik Türk nesri, ya da bediî nesir olarak ...

Tabirname adı verilen eserler, rüyalar ve anlamlarını konu alır. Bir Halvetî şeyhi olan Niyazi-i Mısrî’ye ait Ta‘bîrâtü’l-Vâkı‘ât adlı tabirnamede gizli bir dil olarak rüyaların salikin manevî gelişim...

Yazılı ve sözlü edebiyat, bir milletin yaşayış biçimini ve dünya görüşünü yansıtır. Dolayısıyla o milletin dinî-itikadî anlayışını da ortaya çıkarır. Buradan hareketle sözlü edebî kültür ögelerinden o...

Bilindiği üzere Fuzûlî Türk dilinin inceliklerine vakıf bir şairdir. Bu bakımdan onun şiirleri hem edebiyat hem de dil için zengin kaynaklardandır. Şairin Divanına bu gözle bakıldığında keşfedilmeyi b...

Hikâye etmenin (tahkiye) tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. Atasözlerinde de tahkiye bir anlatım unsuru olarak kullanılmıştır. Tahkiyeli atasözlerinin ilk örnekleri Divanu Lügati’t-Türk’te görülür....

Türk boy ve gruplarının kalabalıklar halinde İslamiyet’e girdikten sonra oluşturdukları edebi çerçeve içerisinde çok önemli bir yeri olan Kutadgu Bilig, içerdiği hayvan adlarıyla da büyük bir zenginli...

Şâ†ibµ’nin ?ırzi’l emânµ adlı kasidesine IV. yüzyılın sonunda Mu?ammed b. ¡Âşı… Selmânü’l La?…µ tarafından yazılmış Türkçe manzum bir şerh olan Keşfü’l-me¡ânµ, ilginç birtakım grafik özellikler arz et...

Türkiye Türkçesindeki isim tamlamalarıyla ilgili geleneksel yaklaşımların gözden geçirilmesi gerekir. Çünkü “isim tamlaması” olarak değerlendirdiğimiz bazı yapılarla kitaplarda verilen bilgiler uyuşma...

İlk olarak “Kemençe” çalgısının fiziksel özellikleri hakkında bilgi verilecektir. Ardından bu çalıgının ilk olarak nerede ortaya çıktığı belirtilecek ve kelimenin menşei üzerinde durulacaktır. Daha so...

Edebiyatımızda öğüt vermek amacıyla kaleme alınmış pek çok eser vardır. Nasihat-nâme adıyla anılan bu eserler, halkı ya da devlet yöneticilerini ahlak yönünden olgunlaştırmayı, onların sosyal davranış...

Son zamanlarda bazı dilbilgisi kitapları ve dershane kaynaklarının birçoğunda –sIz eki için “olumsuzluk eki” terimi kullanılmaktadır. Bu ek, kullanılış ve örneklerine bakıldığında, olumsuzluk değil, “...

Bilindiği gibi, Çinliler Qin Shi-huang döneminden sonra, hiçbir zaman kendi ülkelerine “Çin” dememişlerdir. Kendi ülkelerini “Zhong-guo”, “Zhong-yuan” adlarıyla ifade eden Çinlilerin etnik adı da “Çin...

Türk tarihine göz atıldığında savaşlarla ve kahramanlıklarla dolu olduğu görülecektir. Bu durum bilinen en eski Türk yazıtlarından başlayarak Türk tarihini ve kültürünü aydınlatan birçok esere de büyü...

-(y)IsAr gelecek zaman eki tasvir fiilinin kalıplaşmasından oluşmuştur. Ek çok heceli bir yapıya sahiptir. Aynı zamanda sıfat-fiil olarak kullanılmamaktadır. Dolayısıyla şimdiki zaman eki -(I)yor ile ...

Bu makalede hayatı hakkında fazla bilgi elde edemediğimiz Edip Ahmed Yüknekî’nin mezarı hakkında bilgi verilmektedir. Edip Ahmet Yüknekî’nin günümüze sadece Atabetü’l-Hakayık adlı eseri ulaşmıştır. Ed...

Tanzimat’tan günümüze uzanan çizgide roman geleneğimize bakıldığı zaman bir “başkaldırı edebiyatı”ndan söz edebilmek güçtür. Bunun sebepleri üzerinde ayrıca durmak gerekir. Yine de ilk elde, edebiyatl...

Haldun Taner ve Bahaeddin Özkişi, Türk hikâyeciliğinin iki önemli yazarıdır. Onlar, hikâye alanında kendi tarzları ve hayat felsefeleriyle diğerlerinden farklı bir karaktere sahiplerdir. Hikâye alanın...

Edebî eseri, çeşitli inceleme metotlarıyla tahlil etmek; böylelikle eserin görünmeyen yüzünü ve katmanlarını gözler önüne sermek mümkündür. Bu çeşitli bakış açıları, araştırmacıya ve okura farklı penc...

Bu yazıda Behçet Necatigil’in “Uyanmak” adlı şiiri şairin şiir anlayışı ve bu anlayışın Ahmet Haşim çizgisi ile bağlantısı çerçevesinde, Riffaterree’in şiir inceleme tekniğinden hareketle yeniden okum...

Bu araştırma ile Sivas’ta yaşayan alt, orta ve üst sosyoekonomik düzeye mensup 20 yaş ve üzeri yetişkinlerin antropometrik ölçülerinde görülen oransal farklılıklar incelenerek, her yaş grubu ve cinsiy...

Ötüken’in yerini ve kelime yapısını ele alan bu makalede, Ötüken’in bugünkü Moğolistan’ın Zavhan-Aymak sınırları içerisinde bulunan Otgon bölgesi olduğu dikkatlere sunulmuştur. Başta Otgon Tenger dağı...

Yunanistan ile Türkiye arasında, Bulgaristan’ın Balkanlar’da takip ettiği revizyonist politikanın da etkisiyle, Ankara’da bir dostluk antlaşmasının imzalanması kararlaştırılmıştır. Yunanistan Başbakan...

Eski Türk yurtlarında binlerce akarsu ve göl mevcut ise de; bu incelemede Kök Türkçe metinlerde geçen otuzsekiz göl ve nehrin yerinin tespitine çalışılmış ve tarihi önemleri üzerinde kısaca durmaya öz...

Atatürk döneminde laiklik, devlet ve toplum modernleşmesinin temelini teşkil etmiştir. Sadece siyasi alanda değil sosyo-kültürel alandaki değişimlerde de belirleyici olan laiklik, uygulamada toplumun ...

Şapka İnkılâbı, Atatürk’ün günlük hayatı en yakından etkileyen icraatlarından biridir. Doğrudan dinle alakası bulunmamasına rağmen, fes Müslümanlığın simgesi gibi görülmüş ve bu sebepten bu reform har...

Türkiye’de çok partili döneme geçiş aşamasında Cumhuriyet Halk Partisi’nde bazı politika değişiklikleri görülmüştür. Bunlarla ilgili örnekler Parti’nin iki numaralı adamı durumundaki Hilmi Uran’ın Ant...

Bu çalışmada, döneminin gazel ustaları arasında sayılan Neşâtî'nin şiirlerinde görülen atasözleri, veciz ifadeler ve deyimler örnekleriyle sunulmuştur. Şair, günlük konuşmadan ve halk dilinden al...